Ciemna energia nie istnieje?

Jedna z największych zagadek Wszechświata

Od ponad 25 lat ciemna energia stanowi fundament współczesnej kosmologii. To właśnie ona miała odpowiadać za przyspieszające rozszerzanie się Wszechświata – odkrycie, za które w 2011 roku przyznano Nagrodę Nobla w dziedzinie fizyki.

Według obecnego modelu kosmologicznego ciemna energia stanowi około 68% całkowitej zawartości Wszechświata. Problem polega jednak na tym, że naukowcy nigdy nie wykryli jej bezpośrednio. Jej istnienie zostało wywnioskowane wyłącznie na podstawie obserwacji astronomicznych.

W ostatnich miesiącach coraz więcej badań sugeruje, że nasze rozumienie tego zjawiska może być niepełne, a niektóre teorie idą jeszcze dalej – zakładają, że ciemna energia może w ogóle nie istnieć.

Dane z projektu DESI wywołały poruszenie

Jednym z najważniejszych źródeł nowych informacji jest projekt DESI (Dark Energy Spectroscopic Instrument), który tworzy największą trójwymiarową mapę Wszechświata w historii.

Analiza danych obejmujących niemal 15 milionów galaktyk i kwazarów wykazała, że ciemna energia może nie być stała w czasie. Wyniki sugerują, że jej wpływ słabnie wraz z ewolucją Wszechświata. Jeśli te obserwacje zostaną potwierdzone, oznaczałoby to konieczność modyfikacji obecnego modelu kosmologicznego.

Naukowcy podkreślają jednak, że dane nie osiągnęły jeszcze poziomu pewności wymaganego do ogłoszenia przełomowego odkrycia.

Alternatywa: może nie potrzebujemy ciemnej energii?

Jeszcze większe zainteresowanie wzbudziły badania analizujące tzw. model Timescape.

Według tej koncepcji obserwowane przyspieszenie ekspansji Wszechświata może być jedynie efektem sposobu, w jaki interpretujemy dane pochodzące z różnych regionów kosmosu. Innymi słowy, to nie tajemnicza energia miałaby napędzać ekspansję, lecz nasze modele matematyczne mogłyby nie uwzględniać wszystkich złożonych struktur Wszechświata.

Jeśli model ten okazałby się poprawny, potrzeba istnienia ciemnej energii mogłaby całkowicie zniknąć.

Czy kosmolodzy są przekonani?

Nie. Większość badaczy zachowuje ostrożność.

Choć wyniki DESI i innych projektów dostarczają interesujących wskazówek, nadal nie ma jednoznacznych dowodów na to, że ciemna energia nie istnieje. Wielu naukowców uważa, że obecne dane mogą wskazywać jedynie na bardziej złożoną naturę ciemnej energii, a nie na jej całkowity brak.

Pojawiają się także prace naukowe sugerujące, że ciemna energia może istnieć, ale zmieniać swoją siłę w czasie, zamiast pozostawać stałą własnością przestrzeni kosmicznej.

Co oznaczałoby zniknięcie ciemnej energii z fizyki?

Gdyby okazało się, że ciemna energia nie istnieje, byłaby to jedna z największych rewolucji naukowych od czasów teorii względności Einsteina.

Naukowcy musieliby na nowo wyjaśnić:

• przyspieszającą ekspansję Wszechświata,
• historię jego rozwoju,
• przyszłość kosmosu,
• działanie grawitacji na największych skalach.

Mogłoby to doprowadzić do powstania całkowicie nowych teorii opisujących strukturę rzeczywistości.

Podsumowanie

Nagłówki sugerujące, że „ciemna energia nie istnieje”, są obecnie pewnym uproszczeniem. Najnowsze badania nie obaliły jeszcze istnienia ciemnej energii, ale dostarczyły danych, które stawiają pod znakiem zapytania dotychczasowe założenia kosmologii.

Coraz więcej obserwacji wskazuje, że ciemna energia może być zjawiskiem bardziej skomplikowanym niż sądzono lub że część jej efektów można wyjaśnić w inny sposób. Naukowcy są zgodni co do jednego – najbliższe lata mogą przynieść największe zmiany w naszym rozumieniu Wszechświata od czasu odkrycia jego przyspieszonej ekspansji.

• https://www.national-geographic.pl/kosmos/ciemna-energia-nie-istnieje-najwieksza-zagadka-wszechswiata-moze-zostac-wyjasniona-do-konca-dekady/

Data opublikowania: 2026-06-11

Autor: Dariusz Wojciech Ptaszyński